Sprawiedliwi z powiatu krośnieńskiego - poruszający wykład w Jedliczu

W sali Gminny Ośrodek Kultury w Jedliczu odbyło się niezwykle poruszające spotkanie z historią. Wykład pt. "Sprawiedliwi wśród Narodów Świata z Powiatu Krośnieńskiego, ze szczególnym uwzględnieniem mieszkańców Jedlicza i okolic" poprowadziła wybitna specjalistka w tej dziedzinie - dr hab. Elżbieta Rączy, prof. Uniwersytetu Rzeszowskiego i pracownik IPN.

Dr hab. Elżbieta Rączy rozpoczęła swoje wystąpienie od nakreślenia tragicznej sytuacji ludności żydowskiej na Podkarpaciu po 1939 roku. Podkreśliła, że na terenach Generalnego Gubernatorstwa za jakąkolwiek formę pomocy Żydom groziła kara śmierci, co odróżniało okupowaną Polskę od krajów Europy Zachodniej.
Wykładowczyni wyjaśniła kryteria przyznawania medalu Sprawiedliwy wśród Narodów Świata przez Instytut Yad Vashem, zaznaczając, że liczba uhonorowanych to tylko wierzchołek góry lodowej - wielu pomocników pozostało bezimiennych, a ich historie zatarł czas lub strach.

Główna część prelekcji została poświęcona konkretnym rodzinom i osobom z regionu krośnieńskiego, które zaryzykowały życie swoje i swoich bliskich. Dr hab. Rączy przywołała m.in. historie:
- Mieszkańców Jedlicza: Prelegentka opisała przypadki ukrywania żydowskich sąsiadów w piwnicach, na strychach oraz w budynkach gospodarczych. Wspomniała o logistycznych trudnościach - zdobywaniu żywności w dobie reglamentacji tak, by nie wzbudzić podejrzeń sąsiadów czy "granatowej" policji.
- Solidarności lokalnej: Często pomoc nie była dziełem jednostki, lecz całego łańcucha ludzi dobrej woli, którzy milczeli, wiedząc o obecności uciekinierów.
- Tragicznych finałów: Nie zabrakło również wątków bolesnych - relacji o demaskacjach i egzekucjach, które miały służyć jako przestroga dla innych mieszkańców powiatu.

Prelekcja dr hab. Elżbiety Rączy nie była jedynie suchym wyliczeniem faktów. Autorka poddała analizie psychologiczne i etyczne aspekty pomocy. Zastanawiała się wraz ze słuchaczami, co kierowało tymi ludźmi: religia, poczucie obywatelskiego obowiązku czy po prostu zwykła ludzka przyzwoitość?
Należy pamiętać, że "Sprawiedliwi nie uważali się za bohaterów. Po wojnie często mówili, że po prostu tak należało się zachować" - podkreśliła profesor Rączy.
Wykład zakończył się dyskusją, w której mieszkańcy dzielili się rodzinnymi przekazami i wspomnieniami o dawnych sąsiadach. Spotkanie stało się ważną lekcją lokalnej tożsamości, przypominającą, że wielka historia działa się tuż obok nas - na naszych ulicach i w naszych domach.

Organizatorami wydarzenia byli Gminna Biblioteka Publiczna im. Kaspra Wojnara w Jedliczu, Instytut Pamięci Narodowej Oddział w Rzeszowie oraz Burmistrz Gminy Jedlicze Wojciech Tomkiewicz.